X
تبلیغات
انجمن شیمیدانان جوان

انجمن شیمیدانان جوان
امروز روز ساده ای بوده و من ساده تر از همیشه دلم برایت تنگ می شود 
لینک دوستان
لینک های مفید

اختلالات دارویی و عوارض جانبی داروها

  




گرچه دارو رکن اصلی درمان در دنیا است و 75 درصد درمانها از طریق آن صورت می‌گیرد، اما مصرف بی‌رویه آن می‌تواند خطر جدی برای سلامت افراد باشد و عوارض آن در برخی مواقع غیر قابل جبران است. فاصله دارو با سم فقط یک قدم است و مصرف بی‌رویه آن می‌تواند حتی مرگ مصرف کننده را به دنبال داشته باشد و این امر در حال حاضر مورد بی‌توجهی اغلب مردم قرار گرفته است. مصرف بی‌رویه دارو علاوه بر ضرر جسمی به افراد، سالیانه میلیاردها تومان بابت آن توسط دولت هزینه می‌شود و این در حالی است که درصد بالایی از این داروها بدون دلیل پزشکی مصرف می‌شود و هیچ سودی برای فرد ندارد.


مقدمه

داروها می‌توانند اثرات جانبی ناخواسته ایجاد کنند. برخلاف تصور عموم که اثرات جانبی دارو را فقط مختص مصرف خودسرانه دارو می‌دانند باید دانست که اثرات جانبی ناخواسته توسط همه انواع داروها ایجاد می‌شوند؛ هم داروهایی که توسط پزشک نسخه شده‌اند و هم داروهایی که بدون نسخه تهیه می‌کنید، مانند داروهای گیاهی، ویتامینها و برخی محصولات که توسط نوتروپاتها داده می‌شود و یا حتی داروهای طب مکمل و ... .

بطور تخمینی سالانه، 80000 استرالیایی به دلیل اثرات جانبی داروها بستری می‌شوند که در موارد شدید منجر به مرگ می‌شود. بنابراین اهمیت توجه به این نکته که داروهای خود را هوشیارانه کنترل کنید، برای شما کاملا واضح است. در مواقع لزوم و برای یافتن اطلاعات بیشتر با پزشک خود یا دکتر داروساز داروخانه مشورت کنید. داروهای تجویز شده توسط پزشک نیز ممکن است اثرات ناخواسته داشته باشند.

اثرات جانبی ناخواسته داروها

همه داروها می‌توانند اثرات ناخواسته جانبی داشته باشند. برای مثال آنتی‌بیوتیکها مثل گروه سولفونامیدها و خانواده پنی‌سیلینها می‌توانند در 50% افراد واکنشهای حساسیتی ایجاد کنند. راشهای پوستی، عارضه شایع پوستی است. این علائم ممکن است جزئی از خود بیماری باشند یا این که داروها عامل اصلی ایجاد کننده این واکنش باشند که تمایز این دو حالت بسیار دشوار است. عوارض بیشتر در اثر تداخل با داروهای دیگر از جمله داروهای مکمل که فرد ممکن است مصرف کند، به وجود می‌آید. داروهای مکمل هم می‌توانند اثرات جانبی ایجاد کنند. حدود 60 میلیون نفر استرالیایی حداقل یک بار در سال از داروهای مکمل استفاده می‌کنند. بسیاری از افراد بر این باورند که داروهای مکمل جایگزین، مثل درمانهای گیاهی عوارض کمتری دارند. چرا که از منابع طبیعی به دست می‌آیند. این موضوع همیشه درست نیست!!

برخی گیاهان می‌توانند در بدن درست به همان میزان داروهای شیمیایی قوی عمل کنند و اثرات ناخواسته جانبی هم به وجود می‌آورند. الکل هم می‌تواند باعث اثرات جانبی شود. مصرف الکل همراه با بعضی داروها می‌تواند عوارض ناخواسته و گاهی خطرناکی ایجاد کند. این اثرات شامل گیجی وخواب‌آلودگی می‌باشد. مصرف الکل همراه با مصرف آنتی‌هیستامینها یا داروهای افسردگی یا در مورد افراد راننده بسیار حائز اهمیت است. زیرا با ایجاد خواب‌آلودگی و گیجی باعث به مخاطره انداختن جان راننده و مردم می‌شود.

مثالی از اثرات جانبی داروهای گیاهی

  • گل مینا: بیش از 20 مورد واکنش جانبی در این مورد گزارش شده است. شامل: حمله آسم، کهیر، تورم، درد عضلات و نارحتیهای معده‌ای- روده‌ای.
  • گل اشرفی: خانمهای حامله باید از مصرف این گیاه اجتناب کنند. چرا که استفاده از این گیاه موجب آغاز انقباضات رحمی می‌شود. در آزمایشات حیوانی استفاده از این گیاه، موجب سقطهای خود به خودی شده است.
  • گیاهان گرده مینا: که شامل گل اشرفی، گل مینا، گیاه قاصدک، بابونه می‌باشد. اثرات جانبی مانند حساسیت و تب یونجه دارند.

داروهای مکمل می‌توانند با داروهای فارموکولوژیک تداخل پیدا کنند. بیست درصد در استرالیایی‌ها داروهای مکمل و فارمولوژیک را همزمان استفاده می‌کنند که این ریسک ایجاد عوارض جانبی را بالا می‌برد. چرا که مواد فعال موجود در این داروها می‌توانند عوارض بسیار زیادی ایجاد کنند. مثالهای شناخته شده این نوع تداخلات دارویی شامل:
  • گل مینا، بابونه، کتگرک کوهی، می‌توانند روی آنزیمهای کبدی تاثیر گذاشته و اثرات داروهای فارموکولوژیک را کاهش دهند یا میزان عوارض جانبی را افزایش می‌دهند.
  • گل اشرفی و بابونه می‌توانند میزان خونریزی را در افرادی که داروهای ضد انعقاد مثل وارفارین مصرف می‌کنند، افزایش دهند.
  • علف چای به عنوان عامل محرک خونریزی، در خانمهایی که از قرصهای ضد بارداری خوراکی (ocp) استفاده می‌کنند، شناخته شده است.

اگر دچار عوارض جانبی یک بایددارو شدید، چه  بکنید؟

  • یک یادداشت در مورد آنچه فکر می‌کنید جزء عوارض جانبی است، بنویسید.
  • فورا به پزشکتان مراجعه کنید.
  • اگر علائم شما به عنوان عارضه جانبی تشخیص داده شد، پزشک شما علاوه بر دستور قطع مصرف آن دارو، به شما در مورد عدم مصرف این دارو در آینده نیز هشدار خواهد داد.
  • داروی متفاوتی باید برای شما تجویز شود.
  • درمان حساسیت‌زدایی ممکن است در مواردی که هیچ داروی دیگری قابل جایگزینی نباشد، سودمند باشد.

توصیه‌هایی در مورد کاهش خطر عوارض جانبی

  • همه داروها را دقیقا مطابق نسخه دستور دارویی مصرف کنید. عوارض جانبی می‌توانند به دلیل استفاده ناصحیح از دارو به وجود آیند.
  • داروی تجویز شده برای تشخیص دیگری را مصرف نکنید.
  • اکثر داروهای تجویز شده یک بروشور در مورد اطلاعات لازم دارند که تحت عنوان اطلاعات دارویی برای مصرف کننده موجود است. این بروشور شامل جزئیات اطلاعاتی به زبان ساده از جمله نحوه مصرف، عوارض جانبی و موارد احتیاط است که برای شما مفید می‌باشد.

  • از درمان خودسرانه بیماری خود توسط داروهای بدون نسخه اجتناب کنید. برای تشخیص بیماری و درمان، به پزشک مراجعه کنید یا حداقل از دکتر داروساز راهنمایی بخواهید.
  • در مورد همه داروهایی که همزمان مصرف می‌کنید، مانند داروهای تجویز شده قبلی یا داروهایی که خودتان استفاده می‌کنید وهمچنین داروهای مکمل به پزشک خود اطلاع دهید.

  • شما ممکن است بخواهید بازنگری سالانه همه داروهایی که مصرف می‌کنید داشته باشید. برای سالمندان، بازنگریهای فراوان لازم است چرا که هنگامی که سن بالا می‌رود، بیشتر مستعد ابتلا به اثرات جانبی داروها هستند.
  • داروها را در صورت پایان دوره انقضاء دور بریزید.

  • دکتر داروساز می‌تواند در مورد اثرات جانبی و تداخلات دارویی شما را راهنمایی کند.
  • شما ممکن است برای مصرف مقادیر مختلف دارو همزمان دچار اشتباه شوید. در مورد وسایل کمکی برای مصرف صحیح دارو وسایلی که در داروخانه موجود است، با دکتر داروساز مشورت کنید. این کار به شما کمک می کند مصرف قرصهایتان را منظم کنید.

  • برخی شرایط زندگی ممکن است با بهتر کردن شرایط زندگی مثل تعدیل رژیم غذایی و ورزش معمولی کنترل شود. در مورد این شرایط و این که آیا بهبود این عوامل باعث کاهش نیاز به دارو می‌شوند یا خیر از پزشک خود سوال کنید.

مواردی که باید به خاطر داشته باشید

  • عوارض ناخواسته یا جانبی می‌توانند در مورد همه داروها ایجاد شوند، اعم از داروهای تجویز شده توسط پزشک یا داروهایی که بدون نسخه تهیه می‌شوند، داروهای گیاهی، ویتامینها و داروهای مکمل.
  • مصرف داروهای مکمل و فارماکولوژیک همزمان شانس ایجاد عوارض جانبی را بالا می‌برد. چرا که مواد فعال این داروها می‌توانند عوارض پرسر و صدایی ایجاد کنند.
  • در مورد انواع داروهایی که مصرف می‌کنید شامل داروهای از قبل تجویز شده، داروهایی که خودتان مصرف می‌کنید و داروهای مکمل به پزشک خود اطلاع دهید. شما ممکن است نیازمند بازنگری سالانه داروهایی که مصرف می‌کنید، باشید.
[ جمعه سوم مهر 1388 ] [ 7:39 بعد از ظهر ] [ شیمیدان جوان ]
86/08/02
انواع دارو ها کدام اند؟(دسته بندی داروها)

۲-۱ گرانول‌ها:

گرانول‌ها از بهم چسبیده شدن ذرات پودرها به وجود می‌آیند. از مزایای آنها پایداری بیشتر و حلالیت راحت‌تر است. اگرچه در این شکل دارویی نیز طعم دارو کاملاً حس می‌شود.

۳-۱ کپسول‌ها:       

 

                                                                                          SC-006-0286.jpg

کپسولها پوسته‌های ساخته شده از ژلاتین هستند که ماده دارویی را می‌توان در آنها جای داد. عموماً در مقایسه با قرصها ماده موثره بیشتری را می‌توان در کپسولها جای داد. بر حسب نوع ساخت، کپسولها به دو نوع سخت و نرم تقسیم می‌شوند. ژلاتین پوسته کپسول در آب سرد نامحلول است اما می‌تواند تا ده رابر وزن خود آب جذب کند. از این‌رو در مجاورت با مایعات دهان خیلی سریع نرم ولیز می شود و به همین دلیل بلع آنها اسانتر از قرصها می‌باشد. ژلاتین در دمای ۳۷ درجه سانتیگراد ذوب می‌شود از این رو پس از بلعیده شدن در معده ژلاتین ذوب شده وماده دارویی آن آزاد می‌شود. ژلاتین ذوب شده نیز هضم می‌شود.

کپسولها می‌توانند رطوبت محیط را به خود بگیرند و یا رطوبت موجود در پوسته را از دست بدهند. با توجه به همین مساله باید از قراردادن کپسولها در محیط مرطوب خودداری کرد زیرا علاوه بر تغییر شکل کپسول امکان ناپایدار شدن فرآورده داخل کپسول نیز می‌باشد. همچنین در محیط خشک کپسول می‌تواند بسیار شکننده شود و مقداری از پودر آن در هنگام مصرف خارج شود در نتیجه مقدارماده موثره کمتری مصرف می‌شود و هم طعم دارو حس می‌شود. کپسولها چنانچه در کنار هم قرار گیرند به یکدیگر می‌چسبند و امکان جدا کردن آنها نیست. حس نشدن بو وطعم دارو از مزایای کپسولها است. از کپسولهای سخت می‌توان به کپسول آموکسی‌سیلین اشاره کرد. واز کپسولهای نرم می‌توان نیتروگلیسیرین و ویتامین A اشاره کرد.

۴-۱ قرص‌ها:  

                                                                                                

قرصها اشکال دارویی جامد هستند که از فشرده شدن گردها و گرانولها به وجود می‌آیند و شامل اشکال زیر می‌باشند:

۴-۱-۱ قرصهای فشرده شده(Compressed Tab.)

که از فشرده شدن ساده مواد اولیه تهیه می‌شوند. مانند استامینوفن.

۴-۲-۱ قرصهای چندبار فشرده شده(Multiple Compressed Tab.)

این نوع قرصها یا به صورت دولایه مجزا برروی هم فشرده شده‌اند یا یک قرص در درون قرص دیگر وجود دارد. علل تهیه این شکل قرص عبارتست از:

•ناسازگاری شیمیایی مواد داخل قرص.

•باز شدن دارو در چند مرحله.

•تمایز فرآورده یک کارخانه از فرآورده‌های مشابه.

۴-۳-۱ قرصهای با پوشش قندی(Sugar coated (S.C.) Tab.):

در این شکل دارویی هسته مرکزی را با شربت پوشش داده‌اند. طعم و بوی دارو حس نمی‌شود و دارو در مقابل نور به طور نسبی محافظت می‌شود. قرصهای S.C عموماً دارای ظاهر زیبا و خوشرنگ هستند از این رو شایعترین اشکال داروی مسموم کننده کودکان است. ساخت پرزحمت و وقت‌گیر آنها از معایب آنها است. به قرصهای S.C دراژه نیز گفته می‌شود. مانند ایبوپروفن(Ibuprofen) که داروی ضد درد است.

۴-۴-۱ قرصهای دارای پوشش لایه نازک (Film coated (F.C.)Tab.):

در این نوع قرصها یک لایه پلیمری نازک برروی هسته مرکزی کشیده شده است. مزایای آن مانند S.C است با این تفاوت که ظاهر زیبایی ندارد.

۴-۵-۱ قرصهای دارای پوشش روده‌ای(Enteric coated (E.C.)Tab.):

در این نوع قرص پوشش روی قرص در  (pH) اسیدی نامحلول و در  قلیایی محلول است از اینرو اینگونه قرصها در روده باز می شوند. معمولاً داروهایی را که در اسید معده تخریب می‌شوند و یا برای معده اثر تحریکی دارند را به این شکل تهیه می‌کنند. همچنین با توجه به تفاوت اشکال دارویی و نحوه تجویز آنهادر نقاط مختلف روده می‌توان دارو را طوری طراحی کرد که در قسمت معینی در روده باز شود و اثر خود را در آن ناحیه اعمال کند. .

۴-۶-۱ قرصهای  زیر زبانی:

فرآورده‌های S.L را در زیر زبان قرار می‌دهند.  این اشکال دارویی برای موادی به کار می روند که یا در اسید معده ناپایدارند، یا جذب کمی از روده دارند و یا توسط آنزیمهای دستگاه گوارش و کبد به طور وسیعی بی‌اثر می‌شوند.

۴-۷-۱ قرصهای جویدنی:

قرصهایی هستند که باید در هنگام مصرف جویده شوند. عموماً دارای موادی هستند که مزه خوشایندی دارند. داروهایی را به این شکل می‌سازند که حتماً باید در معده و یا در هنگام ورود به روده کاملاً باز شده باشد.

۴-۸-۱ قرصهای جوشان:

قرصهای جوشان، قرصهایی هستند که در داخلشان اسید تارتریک، اسید سیتریک و بی‌کربنات سدیم وجود دارد ودر اثر مجاورت با آب گاز دی‌اکسید‌کربن (CO۲) آزاد می‌کند. CO۲ آزاد شده علاوه بر متلاشی کردن قرص سبب ایجاد مزه مطلوب و پوشیده شدن مزه نامطلوب بخصوص مزه شوری فرآورده می‌شود. قرصهای جوشان برای ترغیب کودکان به مصرف دارو بسیار مناسبند ضمن اینکه فرآورده‌هاییکه در محیط مایع ناپایدار هستند را می‌توان به این شکل تهیه کرد و سپس در هنگام مصرف به صورت محلول درآورد. مانند قرص جوشان ویتامین C.

قرصهای جوشان شدیداً به رطوبت حساس هستند. از اینرو باید آنها را در قوطی حاوی دارو نگهداری کرد و تا از قبل از مصرف نباید آنها را از جلد درآورد.


۴-۹-۱ قرصهای دارای یک شیار و دو شیار ( Scored & Double scored Tab.):

قرصهای یک شیاری و دو شیاری قرصهایی هستند که به ترتیب برروی آنها یک شیار و دو شیار کشیده‌اند. قرصهای فوق را می‌توان با قرار دادن چاقو و وارد کردن فشار به ۲ یا ۴ قسمت تقسیم کرد. مانند

۱-۲ مایعات خوراکی:                                                                

مایعات خوراکی از حل شدن مواد موثره و مواد افزودنی در آب تهیه می‌شوند و می‌توانند به صورت محلول تهیه شده باشند و یا در هنگام مصرف تهیه شوند.

۲-۲ شربت‌ها:

شربتها فرآورده‌هایی مایع تغلیظ شده حاوی شکر و یا مواد جانشین شونده آن می‌باشند. شربت‌ها از بهترین فرآورده‌های خوراکی بخصوص برای کودکان می‌باشند. در شربت‌ها مزه نامطبوع مواد دارویی به واسطه شیرینی شکر و همچنین چگالی زیاد مایع حس نمی‌شود. با‌انکه شکر پرمصرف‌ترین شیرین کننده در تهیه شربت می‌باشد، اما در مواردی از مواد شیرین کننده دیگری نظیر دکستروز، سوربیتول، گلیسیرین، ساخارین وهیدروکسی اتیل سلولز نیز استفاده می‌شود. علاوه بر شکر سه ماده اول پس از ورود به بدن در نهایت به گلوکز تیدیل می‌شوند (مواد Glucogenic) در حالیکه دو ماده آخر چنین خاصیتی را ندارند. (Non Glucogenic).

استفاده از شربتهای حاوی مواد Glucogenic برای افراد مبتلا به دیابت مناسب نیست.

مانند شربت مولتی‌ویتامین.

۳-۲ سوسپانسیون‌ها:

سوسپانسیونها از مخلوطهای ناهمگن مایع می‌باشند که در آنها یک ماده جامد نامحلول، در آب پراکنده شده است.

سوسپانسیونها گاه آماده هستند و گاه در هنگام مصرف فرآورده تهیه می‌شوند. علل تهیه مواد به صورت سوسپانسیون عبارتست از:

•مزه نامطلوب یک ماده در حالت نامحلول بسیار ناچیز است .

•بعضی مواد در حالت محلول ناپایدار هستند اما در حالت سوسپانسیون پایدار هستند.

•بعضی مواد را نمی‌توان در حلال مناسب حل کرد اما با تهیه سوسپانسیون آنها عملاً یک فرآورده مایع را تهیه کرد. سوسپانسیونها را باید در ظرف دهان گشاد که در بالا دارای فضای خالی باشد (برای بهتر مخلوط شدن فر‌اورده در هنگام تکان د ادن)، بدور از یخ‌زدگی، نور و حرارت زیاد نگهداری شود.

آموکسی‌سیلین (Amoxicillin) که به صورت پودر برای تهیه سوسپانسیون در دسترس است

[ جمعه سوم مهر 1388 ] [ 7:36 بعد از ظهر ] [ شیمیدان جوان ]
[ جمعه سوم مهر 1388 ] [ 7:36 بعد از ظهر ] [ شیمیدان جوان ]

1

در حرفه پزشکی دارو به موادی گفته می شود که بیماری را متوقف یا معالجه کند ، علائم بیماری را التیام بخشد ، درد را تسکین دهد و فواید دیگر در بر داشته باشد .

* منشأ داروها

زمانی ، تنها داروهای موجود موادی بودند که از گیاهان یا در برخی موارد ، از حیوانات استخراج می شدند . چینی ها بیش از ۵۰۰۰ سال پیش به گیاه شناسی ، که مطالعه و مصرف گیاهان با ارزش طبی مشخص است ، پرداختند .

در واقع اکثر داروهای امروزی از طریق فرآیندهای شیمیایی ساخته می شوند . اما ، بسیاری از داروها اشکال مصنوعی موادی هستند که در طبیعت وجود دارند .با وجود این ، چند داروی مهم را هنوز می توان از منابع گیاهی یا حیوانی بدست آورد . به عنوان مثال بلادون که برای برخی از اختلالات معده و روده مصرف می شود از مهر گیاه بدست می آید . داروهای مخدر مثل مورفین نهایتاً‌ از نوعی خشخاش استحصال می شوند . بسیاری از واکسنها ، هورمونهای تیروئید و حتی برخی انواع انسولین به منابع حیوانی وابسته هستند .

برخی از هورمونها و مواد دیگر را در حال حاضر می توان در آزمایشگاه از طریق مهندسی ژنتیک تهیه کرد . مهندسی ژنتیک ، تکنیکی است که به واسطه آن می توان ژنهای  برخی از موجودات ذره بینی را تغییر داد تا محصولات فرایندهای سلولی تغییر پیدا کند . به عنوان مثال ، هورمون انسولین را می توان از طریق مهندسی ژنتیک بر روی باکتریها تهیه کرد .

 

* نامهای خاص

تمام داروهای مورد مصرف عمومی سه نام دارند اول ، نام ژنریک است که نام رسمی پزشکی با توجه به ماده فعال و مؤثر آن است و از سوی « کمیته نامگذاری فارماکوپه ، بریتانیا » که اعضای آن را پزشکان ، داروشناسان ، داروسازان و دارو فروشان تشکیل می دهند برگزیده می شود .

دوم ، نام تجاری است که از سوی سازنده دارو بر اساس سهولت تلفظ ، تشخیص و به خاطر سپاری دارو انتخاب می شود  . غالباً چند نام تجاری وجود دارد ( که هر کدام را یک کارخانه انتخاب کرده است ) ولی ماده ژنریک واحدی دارند و تفاوت بین آنها ممکن است مختصر باشد . این تفاوتها به سرعت جذب ،‌ راحتی قابل هضم بودن مربوط می شوند . یک دارو می تواند با نام ژنریک ، نام تجاری یا هر دو موجود باشد .

سوم ، نام شیمیایی است که جنبه فنی دارد. در اینجا سه نام برای یک داروی معالج ایدز موجود است . نام ژنریک زیدوویدین  نام تجاری رتروویر و نام شیمیایی" تری آزیدو تری د اکسی  تایمیدین" می باشد.

 

* اصطلاحات کلی

داروها را میتوان بر اساس تشابه شیمیایی طبقه بندی کرد مثل بنزودیازپینها ، اما بیشتر اوقات ، داروها را بر اساس مصرف ( ضد فشار خون ) یا اثر بیولوژیکی ( دیوریتک یا ادرارآور ) طبقه بندی می کنند .

 

 داروها چگونه عمل می کنند ؟

پیش از آنکه داروهای سولفا در سال ۱۹۳۵ کشف شوند ، اطلاعات پزشکی داروها محدود بود . در آن زمان ، احتمالاً فقط دوازده دارو یا بیشتر دارای ارزش پزشکی مشخص بودند . بیشتر آنها عصاره های گیاهان بودند ( مثل دیژیتالیس که از گل انگشتانه استخراج می شود ) در حالیکه داروهایی چون آسپیرین رابطه شیمیایی نزدیکی با عصاره های گیاهی دارند . ( در این موارد ، اسیدسالیسیلیک را می توان مثال زد که از درخت بید استخراج می گردد . )

پزشک امروز بسیار بهتر از پزشک دیروز از پیچیدگی کار دارو در بدن و محدوده اثرات آن  بر بدن چه از نظر فوائد و چه از نظر عوارض نامطلوب آگاهی دارد . وی همچنین می تواند تشخیص دهد که بعضی داروها بطور خطرناکی با داروهای دیگر یا بعضی غذاها تداخل می کنند .

* عمل داروها

اگر چه عمل بعضی از داروها بطورکامل  شناخته نشده است اما دانش پزشکی بسیاری از وظایف دارو را بهنگام ورود در بدن شناسایی کرده است . البته داروها وظایف گوناگونی انجام می دهند ، گاهی اوقات علاج بیماری می کنند و گاهی فقط نشانه های بیماری را التیام می دهند و اثر آنها در بخشهای مختلف بدن ظاهر می شود . هرچند که داروهای گوناگون به روشهای مختلف عمل می کنند اما عمل آنها بطور کلی به سه دسته تقسیم می شود .

* جایگزین کردن مواد شیمیایی از دست رفته

بدن برای آنکه بتواند خوب کار کند باید برخی مواد شیمیایی را به مقدار کافی داشته باشد ، مثل ویتامینها و مواد معدنی که بدن از غذا بدست می آورد . یک غذای متعادل معمولاً‌ مواد لازم را به بدن می دهد . اما در صورت بروز کمبودها بیماریهای مختلفی پدید می آیند . مثلاً فقدان ویتامین C  موجب اسکوروی ، فقدان ویتامین D موجب راشیتیسم و فقدان آهن موجب کم خونی می شوند .

از این جمله بیماریها ، بیماریهای ناشی از فقدان هورمونها هستند . هورمونها موادی هستند شیمیایی که توسط غدد تولید می شوند و به صورت « پیام آوران » داخلی بدن عمل می کنند . دیابت شیرین ، بیماری آدیسون و کم کاری تیروئید همگی از کمبود هورمونهای گوناگون بوجود می آیند .

بیماریهائی که در اثر کمبود مواد ایجاد می شوند با داروهایی معالجه می شوند که می توانند فقدان مواد مورد نیاز را جبران کنند و در صورت کمبود هورمون ، جایگزینهای حیوانی یا مصنوعی می توانند این عوارض را برطرف کنند .

* مداخله در کار سلول

بسیاری از داروها می توانند با تحریک یا کاهش مقدار طبیعی فعالیت سلولها طرز کار سلولها را تغییر دهند . به عنوان مثال ، التهاب به علت اثر برخی از هورمونهای طبیعی یا مواد شیمیایی بر روی عروق خونی و سلولهای خونی دیگر است . داروهای ضد التهاب جلوی این عمل هورمون را می گیرند و یا تولید آنها را کند می کنند . داروهایی که به روش مشابه عمل می کنند برای درمان برخی بیماریها مثل اختلالات هورمونی ، مشکلات انعقاد خون و بیماریهای قلب و کلیه استفاده می شوند .

یک پیام مثل انقباض عضله از مغز ارسال شده و از طریق پایانه گیرنده آن وارد سلول عصبی می شود . این پیام که به صورت تکانه الکتریکی است ، عصب را طی می کند . در پایانه یک ماده شیمیایی موسوم به « ناقل عصبی » رها می شود و پیام را از شکافی که آنرا از یک سلول عصبی مجاور جدا می کند هدایت می کند . این جریان تکرار می شود تا زمانیکه پیام به عضله مناسب برسد .

بسیاری از داروها می توانند این جریان را تغییر دهند واین کار را اغلب با تأثیر بر محلهای گیرنده در سلولها انجام می دهند . برخی از داروها ( آگونیست یا سازگارها ) فعالیت سلولی را تشدید و برخی دیگر ( آنتاگونیستها یا ناسازگارها ) فعالیت آنرا کم می کنند .

فعالیت علیه ارگانیسمهای مهاجم یا سلولهای غیرطبیعی عامل بیماریهای عفونی که عبارتند از ویروسها ،‌ باکتریها ، پروتوزواها و قارچهای مهاجم به بدن نیز یک مورد دیگر از اعمال این داروها است . در حال حاضر ما داروهای بسیار گوناگونی برای نابودی این موجودات در اختیار داریم ، داروهایی که می توانند جلوی تکثیر آنها را بگیرند و یا مستقیماً آنها را از بین ببرند . داروهایی نیز هستند که با کشتن سلولهای غیرطبیعی ، مثل سلولهای سرطانی ، بیماری را معالجه می کنند .

* محل های گیرنده

تصور می رود بسیاری از داروها اثرات خود را بر محلهای خاصی موسوم به گیرنده های واقع در سطح سلولهای بدن اعمال می کنند . مواد شیمیایی طبیعی بدن مثل ناقلهای عصبی به این محلها می چسبند و پاسخی در سلول ایجاد می کنند . ممکن است سلولها گیرنده های فراوانی داشته باشند که هر کدام از آنها به مواد شیمیایی مختلفی در بدن میل ترکیبی دارند . داروها نیر می توانند با اتصال به گیرنده ها یا باعث افزایش اثر مواد شیمیایی طبیعی بدن و پاسخ سلولی ( داروهای آگونیست ) شوند و  یا باعث متوقف کردن پاسخ سلولی ( داروهای آنتاگونیست ) شوند .

اثرات داروها

قبل از اینکه پزشک برای درمان یک شخص بیمار اقدام به انتخاب دارو کند باید دقیقاً فواید و مضرات آن دارو را سبک سنگین کند . مسلماً پزشک نتیجه مثبتی از دارو انتظار دارد و می خواهد بیماری را معالجه کند یا دست کم نشانه های بیماری را برطرف نماید . اما در عین حال باید به خطرات آن نیز توجه کند زیرا همه داروها می توانند مضر باشند و ضرر بعضی از داروها بسیار بیشتر از بعضی داروهای دیگر است .

* زمان واکنش

بعضی از داروها می توانند خیلی سریع نشانه های بیماری را برطرف کنند .گلیسریل تری نیترات می تواند درد آنژین را سریعاً التبام بخشد . داروهایی هستند که می توانند حملات آسم را سریعاً رفع نمایند و برعکس ، داروهایی هم هستند که بسیار دیر نتیجه آنها اشکار می شود ، به عنوان مثال در درمان با یک داروی ضد افسردگی هفته ها طول می کشد تا شخص اثر مفید آنرا احساس کند . این امر منجر به اضطراب می شود مگر آنکه پزشک از احتمال تأخیر در بروز فواید و اثرات سودمند دارو با بیمار صحبت کرده باشد .

* عوارض جانبی

عوارض جانبی شناخته شده دارو  ممکن است در بیمار ظاهر شود . این عوارض از واکنشهایی هستند که برای داروها پیش بینی می شوند . دارو چه از راه دهان مصرف شود یا از راه تزریق و استنشاق  ،‌ در سرتا سر بدن توزیع می گردد و اثرات آن محدود به یک بافت یا اندام خاص نیست .

به عنوان مثال داروهای آنتی کولینرژیک که برای برطرف کردن اسپاسم دیواره روده تجویز می گردند می توانند بر چشم نیز تأثیرگذارده و موجب تاری دید شوند ،‌ بر دهان اثر گذارده و موجب خشکی آن شوند و بر مثانه اثر گذارده و موجب احتباس ادرار بشوند . این گونه عوارض جانبی ممکن است بعد از عادت کردن بدن به دارو بتدریج ناپدید شوند ، اما اگر عوارض جانبی باقی بمانند باید مقدار مصرف دارو را کاهش داد ، یا اینکه فاصله زمانی بین مصرف مقدار دارو را افزایش داد.

عوارض جانبی برخی داروها مثل بعضی از داروهای ضد سرطان می توانند بسیار جدی باشند . اینگونه داروها فقط از این جهت مصرف می شوند که تنها داروهای موجود برای معالجه یک بیماری خاص هستند بطوریکه اگر دارو مصرف نشود ممکن است آن بیماری کشنده باشد . اما همه داروها ، حتی ملایمترین آنها را باید مواد شیمیایی دانست که واکنشهای جدی و سمی ایجاد می کنند بویژه اگر نادرست مصرف شوند .

* مقدار مصرف و پاسخ دارو

همه در برابر یک دارو به یکسان پاسخ نمی دهند ودر بسیاری موارد مقدار مصرف دارو باید متناسب با سن ،‌ وزن و سلامت کلی بیمار تنظیم گردد . مقدار مصرف هر دارو باید آنقدر باشد که بتواند یک پاسخ مفید بوجود آورد اما نه آنقدر زیاد که منجر به بروز عوارض جانبی شدید گردد اگر مقدار مصرف دارو بیش از حد کم باشد ممکن است هیچگونه اثری ،‌چه مفید چه نامطلوب ، بجا نگذارد . اگر مقدار دارو زیاد باشد فایده خاصی ندارد و فقط عوارض جانبی بهمراه می آورد . بنابراین هدف از درمان یا دارو آن است که غلظت دارو در خون یا بافت به حدی برسد که حداقل میزان مؤثر و حداکثر غلظت مطمئن بوجود آید به این حالت طیف درمانی می گویند . طیف درمانی برای برخی داروها مثل دیژیتال محدود است . لذا مرز سمیت و اثر اندک می باشد . داروهای دیگری مثل پنی سیلین طیف درمانی بسیار گسترده تری دارد .

* واکنشهای نامطلوب

واکنشهای نامطلوب ، واکنشهایی هستند غیرمنتظره و پیش بینی نشده که به اثرات معمولی یک داروی عادی ارتباط ندارند . واکنشهای پیش بینی نشده در اثر مصرف یک دارو می تواند حالات آلرژی یا اختلال وراتثی ( مثل فقدان یک آنزیم که معمولاً دارو را غیرفعال می کند ) باشد . واکنشهای نامطلوب شایع از این نوع عبارتند از جوش ، ورم صورت و یرقان که ممکن است بر اثر تداخل با داروهای دیگر بوجود بیایند . واکنشهای غیرقابل پیش بینی دارو معمولاً ایجاب می کند که از ادامه مصرف آن دارو با نظر پزشک خودداری شود .

* اثرات مطلوب و نامطلوب

پزشک در ارزیابی نسبت ضرر به منفعت یک دارو بهنگام تجویز باید فواید و مضرات یک دارو را برای بیمار بسنجد . مثلاً‌عوارض جانبی چون تهوع ، سردرد و اسهال می توانند از مصرف آنتی بیوتیک ناشی شوند . اما مطمئناً اگر عفونت خطرناک باشد . این عوارض خطراتی قابل قبول هستند . این عوارض برای قرصهای ضد بارداری که چندین سال باید توسط یک فرد سالم مصرف شود قابل قبول نیستند .

از آنجا که بعضی افراد نسبت به سایرین بیشتر در معرض واکنشهای نامطلوب قرار دارند ( بویژه آنهایی که دارای سابقه آلرژی به دارو هستند ) پزشک باید دقیقاً وضعیت بیمار و تناسب دارو را برای او مورد بررسی قرار دهد .

* پاسخ به شبه دارو یا دارونما

واژه «  پلاسیبو » یا شبه دارو یا دارو نما به هر نوع ماده ای گفته میشود که از نظر شیمیایی خنثی است و به جای داروی واقعی به بیمار داده می شود . هرگونه فایده ای که از مصرف این نوع دارو حاصل شود فقط به این دلیل است که بیمار معتقد است که این دارو نتایج خوب بهمراه دارد و خود وی نمی داند که آنچه مصرف کرده است اصلاً‌ دارو به معنای پزشکی نبوده است .

دارونما را طوری می سازند که ظاهری شبیه یک داروی اصلی داشته باشد و به بیمار می گویند که داروی اصلی را خورده است .

تداخل داروها

اگر دو داروی متفاوت را با هم بخورید و یا دارو را با غذا ، مصرف نمایید ممکن است اثرات متفاوتی در مقایسه با هنگامی که یک دارو را به تنهایی  می خورید در شما بوجود آورد . این امر در بسیاری از موارد می تواند مفید باشد و پزشکان برای بالا بردن تأثیر درمان ممکن است ازاین ترکیبات استفاده کنند . غالب اوقات بیش از یک دارو برای درمان سرطان یا فشار خون تجویز می شود .

اما تداخل های ناخواسته و زیانبار نیز وجود دارند . این تداخل ها نه تنها بین داروهای تجویزی ، بلکه بین داروهای بدون نسخه نیز ممکن است بروز کنند . بنابراین بهتر است هشدارهای روی برچسب دارو را بخوانید و اگر دارویی را مصرف می کنید پزشک را در جریان بگذارید . یک دارو با داروی دیگر یا غذا ، به دلایل متعددی تداخل می کند .

* تغییر جذب

الکل و بعضی از داروها ( بویژه مخدرها ) فرایند هضم را در مرحله ورود محتویات معده به روده کند می سازند . این عمل باعث به تأخیر افتادن جذب و اثر داروی دیگر که در همان زمان مصرف شده است ، می شود . داروهای دیگر به عنوان مثال ، متوکلوپرامید ( داروی ضد استفراغ ) می توانند سرعت تخلیه معده را افزایش داده و در عین حال جذب و اثر داروی دیگر را سرعت بخشند .

برخی از داروها با دارو یا غذای دیگر در معده ترکیب می شوند و ترکیبی بوجود می آید که به سادگی قابل جذب نیست . این عمل مثلاً در صورتی رخ می دهد که تتراسایکلین با قرصهای آهن یا آنتی اسیدها مصرف شوند . شیر نیز به همین روش جذب برخی از داروها را کاهش می دهد .

* کاهش جذب در روده

2جذب داروی A  از دیواره روده در صورتی کاهش می یابد

 که با داروی B ترکیب شود .

 

3جذب یک دارو درصورتی کاهش می یابد

 که با مولکول غذا ، ترکیب شود .

 

* اثرات آنزیم

بعضی از داروها تولید آنزیمها را در کبد که کار تجزیه و شکستن داروها را بعهده دارند افزایش و بعضی دیگر نیز تولید آنزیمها را متوقف می کنند یا کاهش می دهند . لذا بر سرعت فعال کردن و غیرفعال کردن داروهای دیگر اثر می گذارند .

* دفع کلیوی

دارو می تواند توانایی کلیه را در دفع داروی دیگر کاهش دهد و لذا مقدار دارو در خون بالا می رود و اثر آن افزایش می یابد .

* اثرات گیرنده

داروهایی که بر یک گیرنده اثر می گذارند گاهی اوقات اثر تحریکی یکدیگر را بر بدن دو برابر می کنند یا ممکن است در اشغال محلهای آن گیرنده با یکدیگر رقابت کنند . به عنوان مثال ، نالوکسون گیرنده های مورد استفاده توسط مخدرها را بطور رقابتی مسدود می کند و لذا کمک می کند تا اثرات مسمومیت مخدرها رفع شود .

چند مثال از تداخل های مهم

تداخلهای نامطلوب بین داروها می تواند از بین رفتن اثر مفید یک دارو تا واکنش جدی بین دو داروی خطرناک باشد . برخی از واکنشهای نامطلوب و خطرناک بین داروهای زیر رخ می دهد :

داروهایی که سیستم عصبی مرکزی را خاموش می کنند ( داروهای خواب آور ، مخدرها ، آنتی هیستامین و الکل ) اثرات دو یا چند تا از این داروها به صورت همراه می توانند اعتیاد آور باشند و یبوست خطرناک پدید آورند .

داروهایی که قند خون را پایین می آورند مثل سولفونامیدها و الکل ،  اثر داروهای کاهنده قند خون را افزایش داده و لذا قند خون را بیشتر پایین می آورند .

ضد انعقادهای خوراکی و داروهای دیگر بویژه آسپیرین و آنتی بیوتیک ، با هم تداخل ایجاد می کنند ، چون که این داروها می توانند تمایل به خونریزی را افزایش دهند پس لازم است اثرات  آنها در هر مورد بررسی شوند .

بسیاری از داروها و غذاها می توانند باعث افزایش شدید فشارخون ، هنگام مصرف با این داروها شوند . از آن جمله می توان به آمفتامین ها و ضد احتقانها ، غذاهایی مثل پنیر و شکلات اشاره کرد.

*‌ تداخل بین داروها در اتصال به پروتئین

4

*‌ کاهش اتصال به پروتئین

برخی داروها در سرتاسر بدن از طریق جریان خون ، با چسبیدن یا اتصال بخشی از دارو به پروتئینهای پلاسمای خون ، به گردش درمی آیند . این بدان معناست که آن مقدار از داروی متصل به پروتئینهای پلاسما غیرفعال است . حال اگر داروی دیگری مصرف شود مقداری از داروی دوم نیز خود را به پروتئینهای پلاسما می چسباند و داروی اول را کنار می زند . سپس مقدار بیشتری از داروی اول در بدن فعال می شود .

 

[ جمعه سوم مهر 1388 ] [ 7:32 بعد از ظهر ] [ شیمیدان جوان ]
[ جمعه سوم مهر 1388 ] [ 7:32 بعد از ظهر ] [ شیمیدان جوان ]
........ مطالب قدیمی‌تر >>

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

این وبلاگ توسط دانشجوی ارشد شیمی پلیمر جهت ارائه جدید ترین مطالب در مورد شیمی راه اندازی شده است. امیدوارم بتوانم سهمی هرچند کوچک در گسترش این علم داشته باشم
برچسب‌ها وب
لینک های مفید
امکانات وب